5 feb 2026

SANTUARIO K'OB'JA' EN SAN LUIS PETÉN

A’an jun li oxloq’il na’jej reheb’ laj Mopan, li xk’ab’a’ a’an k’ob’ja’, naraj naxye, HA’ SA’ LI OCHOCH PEK. Naxye li qawa’ Rómulo Caal Acalja’, naq toj maak’a’ chaq li k’anjelob’aal Sak Lu’um eb’ laj Mopan aran nakexik chi mayejak, sa’ junesal malaj sa’ junkab’lalil chi xq’axtesinkil li tikeb’ re Yuwa’b’ej, chi rix li tzekemj, kawilal, k’anjel, ut chi rix li matan li nakexk’ul sa’ xyu’ameb’.

Li na’ajej anajwank, a’an jun mayejib’aal ilb’il xb’aan li molam Bolom Sastal, naraj naxye B’ELEEB’ CHI SAQEWK.

Es un antiguo SANTUARIO MOPAN, el lugar se llama K'OB'JA' que significa AGUA EN CAVERNA. El licenciado Rómulo Caal Acalja, indica que cuando aún no existía el proyecto SÄK LU'UM, muchos Mopanes acudian a k'ob'ja' de forma personal o familiar a ofrecer sus plegarias al YUM, a pedir por la vida, por la salud, por la producción de alimentos. Y por gratitud a favores recibidos.

Hoy en día K'OB'JA', es un centro ceremonial que es conservado por la ASOCIACIÓN B'OLON SASTAL, que significa NUEVE AMANECERES. Junto con otras asociaciones Mopanes, hay un proyecto de mejora estructural, como siembra de más árboles nativos para proteger el nacimiento de agua, ampliar área de ceremonias, construcción de sanitarios, construcción de caminamientos, construcción de choza administrativa, cercado total y mejoramiento del acceso principal.

El representante Mopan ante CODEDE hace gestiones para poder ser realidad el parque ecológico y espiritual de los Sanluiseños, la municipalidad actual debe jugar papel importante en este proyecto. Agradecimientos a Estuardo Jiménez por las fotografías e impulsar la creatividad.



(Fotos: Estuardo Giménez)

No hay comentarios:

Publicar un comentario